กลุ่มป่าที่สำคัญในประเทศไทย

หลักเกณฑ์เบื้องต้นในการจัดแบ่งกลุ่มป่าหรือผืนป่าอนุรักษ์ที่สำคัญ

       จากแผนที่ภาพถ่ายดาวเทียวและตำแหน่งการกระจายของพื้นที่ป่าอนุรักษ์หรือพื้นที่คุ้มครองในปัจจุบัน ประกอบกับภูมิประเทศที่หลากหลาย จึงมีหลักเกณฑ์การแบ่งกลุ่มป่าทั่วประเทศดังนี้

ด้านกายภาพ

• เป็นพื้นที่ขนาดใหญ่และต่อเนื่องเป็นผืนเดียวกันหรือกระจายห่างกันไม่มาก
• เป็นพื้นที่อยู่ในแนวเขาภูเขาหรือเทือกเขาที่ต่อเนื่องใกล้เคียงกัน
• เป็นพื้นที่ลุ่มน้ำหลายลุ่มน้ำต่อเนื่องหรือติดต่อกัน
• มีส่วนที่เป็นทะเลและมหาสมุทรต่อเนื่องกัน
• มีพื้นที่ต่อเนื่องกับป่าหรือเขตอนุรักษ์ของประเทศเพื่อนบ้าน(Transboundart Protected Areas)

ด้านชีวภาพ

• เป็นแหล่งพันธุ์กรรมของสัตว์ป่าขนาดใหญ่หลายชนิด
• ประกอบไปด้วยระบบนิเวศป่าหลายประเภท
• เป็นแหล่งพันธุ์กรรมของพืชและสัตว์ป่าเฉพาะถิ่นหายากและใกล้จะสูญพันธุ์
• อยู่ในบริเวณพื้นที่ซ้อนทับหรือเขตเชื่อมต่อระหว่างเขตชีวภูมิศาสตร์และสัตว์ภูมิศาสตร์หลายเขต

การจัดการกลุ่มป่าอนุรักษ์หรือผืนป่าอนุรักษ์เชิงระบบนิเวศ

       ในปัจจุบันพบว่าพื้นที่ป่าอนุรักษ์เหลืออยู่เป็นหย่อมเล็กๆกระจัดกระจายทั่วประเทศ การอนุรักษ์พื้นที่ขนาดเล็กเป็นสิ่งไม่ดีเพราะสิ่งมีชีวิตจะมีจำนวนชนิด และปริมาณไม่มากนักจึงทำให้เกิดการผสมพันธุ์กันในหมู่เครือญาติ(Inbreeding) ของพืชและสัตว์ในท้องที่ ผลคือทำให้สิ่งมีชีวิตเหล่านนั้นอ่อนแอลงและอาจสูญพันธุ์ได้ในอนาคต อีกทั้งการที่มีผืนป่าขนาดใหญ่ซึ่งมีระบบนิเวศที่หลากหลายต่อเนื่อง ถ้าพื้นที่ส่วนใดส่วนหนึ่งใกล้เคียงกันถูกรบกวนหรือถูกทำลายจะทำให้มีผลกระทบต่อเนื่องถึงระบบนิเวศข้างเคียงอย่างหลีกเหลี่ยงไม่ได้ ดังนั้นความพยายามในการอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพและการป้องกันพื้นที่อนุรักษ์ที่เหลืออยู่นั้น ทำให้เกิดการจัดการพื้นที่อนุรักษ์เชิงระบบนิเวศ (Ecosystem Management) หรืออนุรักษ์ผืนป่าขนาดใหญ่และผืนป่าใหญ่น้อยที่อยู่ห่างกันไม่มาก สำหรับผืนป่าที่เคยกว้างขวางในอดีต แต่ปัจจุบันถูกแบ่งแยกและอยู่ห่างกันไม่มาก ก็จำเป็นที่จะต้องหาวิธีการสร้างแนวเชื่อมต่อเพื่อให้สัตว์ป่าและพืชพันธุ์เคลื่อนย้ายและกระจายไปมาระหว่างกันได้ เมื่อพื้นที่ดังกล่าวมีความหลากหลายทางชีวภาพสมบูรณ์มั่งคง ธรรมชาติจะเกิดความสมดุล อันจะส่งผลที่ดีต่อการดำรงค์ชีวิตของประชาชนรอบผืนป่าและเป็นประโยชน์อย่างยั้งยืนต่อเศรษฐกิจโดยรวมของประเทศต่อไป

หลักการจัดการเชิงระบบนิเวศ

มีหลักการพื้นฐาน 4ประการ คือ

1. ขบวนการทางนิเวศที่สำคัญและองค์ประกอบของความหลากหลายทางชีวภาพต้องถูกเก็บรักษาไว้
2. ปัจจัยคุกคามจากภายนอกต้องถุกลดลงและผลประโยชน์ทั้งทางตรงและทางอ้อมที่ได้รับต้องเพิ่มขึ้น
3. ขบวนการวิวัฒนาการต้องถูกอนุรักษ์ไว้
4. การจัดการต้องมีการปรับเปลี่ยนอย่างค่อยเป็นค่อยไปตามสถานการ์ที่เป็นอยู่ในปัจจุบัน (Adaptive Management)

ทั้งนี้การจัดการพื้นที่เชิงระบบนิเวศดังกล่าวต้องคำนึงถึงมิติทางนิเวศวิทยา เศรษฐสังคม และมนุษยวิทยา ซึ่งทั้ง 3มิติมีความเหลื่อมล้ำกันอยู่ด้วย

การดำเนินงานของกรมป่าไม้ในและการจัดการพื้นที่อนุรักษ์ต่างๆ มีดังนี้

• การอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพในป่าอนุรักษ์ และการประกาศเขตอนุรักษ์เพิ่มเติมในเขตที่เป็นช่องว่าง (Corridor)
• ดำเนินการประสานงานด้านอนุรักษ์กับประเทศเพือนบ้านใกล้เคียง เช่น โครงการสำรวจพื้นที่ระหว่างไทยกับมาเลเซีย
• มีการศึกษาวิจัยด้านสัตว์ป่า ป่าไม้ สภาพเศรษฐกิจและสังคมของกลุ่มคนโดยรอบและในเขตพื้นที่ป่าเหล่านั้น
• มีโครงการอนุรักษ์แหล่งพันธุ์กรรมพืชในกลุ่มป่าต่างๆโดยสำนักวิชาการป่าไม้ และสำนักอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ
• จัดตั้งโครงการและหน่วยงานเฉพาะในการจัดการพื้นที่อนุรักษ์ เพื่อดำเนินการวางแผนและมีการประสานงานในด้านการอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพป่าไม้
• จัดตั้งศูนย์และสถานีไฟป่าทั่วประเทศ เพื่อป้องกันไม่ให้ไฟป่าทำลายป่าไม้และสัตว์ป่าในพื้นที่มีความเปราะบาง
• ประสานงานการจัดการป่าชุมชนร่วมกับองค์กรชาวบ้านในท้องถิ่น