แม่น้ำสงคราม
 

     

อ.ทุ่งฝน อ.บ้านดุง จ.อุดรธานี จ.สกลนคร อ.โซ่พิสัย จ.หนองคาย และ อ.ท่าอุเทน จ.นครพนม
เนื้อที่ประมาณ 13,001 ตารางกิโลเมตร (8,125,875 ไร่)
ระดับความสูงจากน้ำทะเล ประมาณ 50-150 เมตร

 
 

 

 

 

 

 

สถานภาพทางกายภาพ  
 

         แม่น้ำสงคราม เป็นลำน้ำสาขาสายหลักของแม่น้ำโขง มีต้นกำเนิดอยู่ในจังหวัดอุดรธานี เขตอำเภอทุ่งฝน บริเวณเทือกเขา ภูพาน ซึ่งกั้นระหว่างจังหวัดสกลนครกับจังหวัดอุดรธานี ไหลผ่านอำเภอบ้านดุง และจังหวัดสกลนคร แล้ววกขึ้นไปอำเภอโซ่พิสัย จังหวัดหนองคาย ต่อจากนั้นไหลเลียบเส้นแบ่งเขตจังหวัดหนองคายและสกลนครไปบรรจบกับแม่น้ำโขงที่อำเภอท่าอุเทน จังหวัดนครพนม ลำน้ำสาขาบริเวณด้านขวาของแม่น้ำ ได้แก่ ห้วยน้ำเย็นและห้วยน้ำอุ่น เป็นต้น ส่วนด้านซ้ายของแม่น้ำมีห้วยชี ห้วยน้ำเมา ห้วยน้ำอุ่น และห้วยคำแก้ว เป็นต้น ในฤดูฝน (เดือนพฤษภาคมถึงเดือนตุลาคม) พื้นที่ลุ่มน้ำจะมีน้ำขังประมาณ 960 ตารางกิโลเมตร (600,000 ไร่) ในฤดูแล้ง (เดือนพฤศจิกายนถึงเดือนพฤษภาคม) ช่วงต้นแม่น้ำ จะมีน้ำน้อยมาก เนื่องจากไหลออกแม่น้ำโขงหมด จะเริ่มมีน้ำนองคลองและเห็นเป็นลำน้ำไหลในช่วง 75 กิโลเมตร ช่วงท้ายน้ำซึ่งเริ่มเป็นที่ราบใหญ่ของแอ่งสกลนครไปจนบรรจบแม่น้ำโขง

สถานภาพทางชีวภาพ  
 

           พบปลาอย่างน้อย 183 ชนิด ชนิดที่เป็นพันธุ์เฉพาะถิ่น (endemic) ของแม่น้ำโขง ได้แก่ ปลากระเบนแม่น้ำโขง (Dasyatis laosensis) ปลาตองลาย (Chitala blanci) ปลาหมากผาง (Tenualosa thibeaudaui) ปลาซิวแก้ว (Clupeichthys aesarnensis) ปลาซิวแคระ (Boraras micros) ปลาซิวหาง กรรไกรเล็ก (Rasbora spilocerca) ปลาเอินฝ้าย (Probarbus labeaminor) ปลาโจกไหม (Cyclocheilichthys furcatus) ปลาหนามหลังขาว (Mystacoleucus sp.) ปลาปากหนวด (Hypsibarbus lagleri) ปลาวี (Puntioplites fulcifer) ปลาสร้อยน้ำผึ้ง (Gyrinocheilus pennocki) ปลาคังแดง (Hemisilurus mekongensis) ปลาบึก (Pangasianodon gigas) ปลาขยุย (Akysis varius) ปลาข้าวสารแม่น้ำโขง (Oryzias mekongensis) ปลาเสือตอลายเล็ก (Coius undecimradiatus) ปลาปักเป้าสุวัตถิ (Tetrarodon suvatti) ปลาปักเป้าปากดำ (T. barbata) ชนิดที่อยู่ในสถานภาพใกล้สูญพันธุ์ (endangered) ได้แก่ ปลากระเบนแม่น้ำโขง (Dasyatis laoensis) ปลาตองลาย (Chitala blanci) ปลากระโห้ (Catlocarprio siamensis) ปลาเอินฝ้าย (Probarbus labeaminor) ปลาเค้าดำ (Wallago leerii) ปลาบึก ปลาเทพา (Pangasius sanitwongsei) ชนิดที่อยู่ในสถานภาพมี แนวโน้มใกล้สูญพันธุ์ (vulnerable) ได้แก่ ปลาหมากผาง (Tenualosa thibaudeaui) ปลาแมวหูดำ (Setipinna melanochir) ปลายี่สก (Probarbus jullieni) ปลานวลจันทร์ น้ำจืด (Cirrhinus microlepsis) ปลาหมูหางแดง (Botia eos) ปลาแขยงธง (Heterobagrus bocourti) ปลาดุกด้าน (Clarias batrachus) ปลาจิ้มฟันจระเข้ (Doryichthys martensii) ปลาจิ้มฟันจระเข้แคระ (Indostomus paradoxus) ปลาปักเป้าสุวัตถิ (Tetraodon suvatti) ชนิดที่อยู่ในสถานภาพถูกคุกคามในถิ่นที่อยู่อาศัยตามธรรมชาติ (threatened in the wild) ได้แก่ ปลาสวาย (Pangasianodon hypophthalmus) ปลากัดเขียว (Betta smaragdina)

คุณค่าการใช้ประโยชน์  
 

           มีการทำประมงตลอดลำน้ำที่มีชุมชน ซึ่งลักษณะการจับปลาจะเป็นแบบเพื่อยังชีพมากกว่าเพื่อการค้า ใช้เป็นสถานที่แข่งเรือพายในประเพณีแข่งเรือในเทศกาลออกพรรษาและเป็นสถานที่ลอยกระทงในวันลอยกระทงของชุมชนที่อยู่ตามลำน้ำ ใช้เป็นเส้นทางคมนาคมระหว่างชุมชนที่อยู่ริมน้ำในระยะทางใกล้ๆ กัน โดยใช้เรือพายหรือเรือหางยาว

                                                                                                                                       
การจัดการและการคุกคาม  
 

            ชุมชนรวมกันตั้งกลุ่มอนุรักษ์แม่น้ำสงครามขึ้น และกรมพัฒนาที่ดินได้เลือกพื้นที่บริเวณลำน้ำอูนซึ่งเป็นลำน้ำที่ไหลลงสู่แม่น้ำสงคราม จัดทำโครงการศึกษาการจัดการพื้นที่ชุ่มน้ำ การบุกรุกตัดไม้ทำลายป่าในเขตต้นน้ำลำธารและที่สาธารณะ เพื่อทำการเกษตร เช่น ทำไร่มันสำปะหลัง อ้อย และปอ เป็นต้น ทำให้เกิดอัตราการพังทลายของดินบริเวณต้นน้ำ ลำธารสูง ส่งผลให้ลำน้ำตื้นเขิน ประสิทธิภาพในการกักเก็บ น้ำลดลง ดินขาดความอุดมสมบูรณ์ จึงมีแนวทางการจัดการโดยการจัดทำโครงการฟื้นฟูสภาพป่าต้นน้ำ ด้วยการปลูก ต้นไม้ จัดทำศูนย์เพาะชำกล้าไม้ ส่งเสริมให้ชุมชนในพื้นที่ ปลูกไม้ผล และทำปศุสัตว์แทนการปลูกพืชไร่บริเวณต้นน้ำ จัดทำหลักเขตพื้นที่ป่าสงวนและพื้นที่สาธารณะ นอกจากนี้ยังต้องมีการหาแนวทางป้องกันปัญหาดินขาดความ อุดมสมบูรณ์ในเขตจังหวัดสกลนคร โดยให้หน่วยงานต่างๆ ที่มีความรู้ความชำนาญมาร่วมกันจัดทำโครงการ มีแนวโน้มว่าจะมีโครงการสร้างเขื่อนขนาดใหญ่ ซึ่งจะทำให้ระบบนิเวศของลุ่มน้ำเปลี่ยนแปลง ปัจจุบันถูกคุกคามด้วยการทำการประมงจับสัตว์น้ำเกินขนาด