สผ. | แผงผังเว็บ | ดาวน์โหลด | ติดต่อ CHM  
   Thai ภาษาไทย | Eng English  

ความหลากหลายทางชีวภาพของประเทศไทย

       ประเทศไทยร่ำรวยอุดมสมบูรณ์ด้วยความหลากหลายทางชีวภาพมาแต่โบราณกาล ตั้งแต่อดีตจวบจนปัจจุบัน ความหลากหลายทางชีวภาพได้มีส่วนสนับสนุนค้ำจุนให้วิถีชีวิตของคนไทยดำเนินไปโดยสมบูรณ์พูนสุข ไม่แร้นแค้น อดอยากหิวโหย ความหลากหลายทางชีวภาพทำให้อาหารไทยมีความหลากหลาย ในรูปแบบ กลิ่น และรส   ความหลากหลายทางชีวภาพปรากฏในยาพื้นบ้าน ทั้งที่ใช้รักษาโรคภัยไข้เจ็บ  และใช้บำรุงรักษาสุขภาพอนามัย  ความหลากหลายทางชีวภาพยังทำให้คนไทยไม่ขาดเครื่องใช้ไม้สอยที่จำเป็นสำหรับการดำรงชีวิต  นอกจากนั้น  ความหลากหลายทางชีวภาพยังเป็นที่ชื่นชมในประเพณีไทยที่ยังคงสืบทอดมาจนปัจจุบัน

ความหลากหลายทางชีวภาพในวัฒนธรรมและประเพณีไทย
          ประเพณีไทยอย่างน้อย 25 ประเพณี และธรรมเนียมปฏิบัติตามความเชื่อทางวัฒนธรรมอย่างน้อย 40 เรื่องได้แสดงให้เห็นถึงความอุดมสมบูรณ์ของทรัพยากรชีวภาพในประเทศไทย ประเพณีและธรรมเนียมดังกล่าวเกี่ยวพันกับการใช้ประโยชน์พืชพรรณอย่างน้อย 200 ชนิด ที่ขาดเสียมิได้ เช่น พระราชพิธีพืชมงคลจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ เป็นพระราชพิธีที่แสดงถึงการเริ่มต้นฤดูทำนา ซึ่งเสริมสร้างขวัญกำลังใจและสิริมงคลแก่เกษตรกรไทย พระราชพิธีนี้ใช้พืชพรรณอย่างน้อย 20 ชนิด เช่น ข้าวเปลือก(Oryza sativa L.) ข้าวโพด (Zea mays L.)
ถั่วเขียว (Vigna radiata (L.) Wilezek) งาดำ (Sesamum orientale L.) หญ้า (หญ้าขน Brachiaria mutica Stapf) เป็นต้นประเพณีสงกรานต์ เป็นประเพณีปีใหม่ไทยซึ่งนับตามจันทรคติ มีขึ้นในวันที่ 13-15 เมษายนของทุกปี ในภาคเหนือประเพณีนี้ใช้ส่วนประกอบของพืชพรรณอย่างน้อย 25 ชนิด เช่น ดอกมะลิลา(Jasminum sambac Ait.) ฝักส้มป่อย (Acacia concinna (Willd.)DC.) น้ำขมิ้น(Curcuma
longa
L.) ดอกสารถี (Mammea siamensis Kosterm.) ดอกคำฝอย (Carthamus tinctorius L.) เป็นต้น
ความหลากหลายทางชีวภาพในสิ่งแวดล้อม
          ประเทศไทยมีพื้นที่บนบก 513,115 ตารางกิโลเมตร และมีที่ตั้งอยู่ในเขตสภาพภูมิอากาศแถบร้อนชื้น ณ ใจกลางของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ จึงก่อให้เกิดสภาพธรรมชาติอันหลากหลาย เป็นสะพานเชื่อมต่อสังคมสิ่งมีชีวิตจากเขตเหนือของโลกแถบเทือกเขาหิมาลัยและตอนใต้ของจีน กับคาบสมุทรมลายู รวมถึงสังคมสิ่งมีชีวิตแบบร้อนแห้งแล้งจากกัมพูชาและลาว จึงเป็นแหล่งกำเนิดของระบบนิเวศเขตร้อนหลากหลายประเภท ได้แก่
ความหลากหลายทางชีวภาพในนโยบาย
นโยบายและแผนการบริหารราชการแผ่นดินที่เกี่ยวข้องกับความหลากหลายทางชีวภาพมี ดังนี้
ความหลากหลายทางชีวภาพในกฎหมาย
ความหลากหลายทางชีวภาพในวิถีชีวิตไทย
          วิถีชีวิตของชาวชนบทมีความสัมพันธ์อย่างมากกับความหลากหลายทางชีวภาพ มีพืชและสัตว์ไม่น้อยกว่า 500 ชนิด ที่ได้เอื้ออำนวยต่อชีวิตของผู้คน ตั้งแต่เกิดจนตาย เช่นไม้ที่ใช้ในการอยู่ไฟได้แก่ ไม้ติ้ว (Cratoxylum formosum (Jack) Dyer) ผิวหนังพุพองหรือคัน
ก็จะใช้สบู่ดำ (Jatropha curcas L.) ต้มอาบ การดูแลทำความสะอาดร่างกายใช้กิ่งคนทา (Harrisonia perforata Merr.) และใช้น้ำยาง
จากพลองเหมือด (Memecylon edule Roxb.) ถูฟัน หรือเคี้ยวยอดอ่อนจะทำให้ฟันแข็งแรงทนทานใช้หนามแท่ง (Catunaregam tomentosa (Blume ex DC.) Tirveng.) หรือใบหมี่(Litsea glutinosa (Lour.) C.B.Rob.)สระผม เมล็ดกระทงลาย (Celastrus paniculata Willd.) มาหีบน้ำมันถวายพระ เปราะหอม ( Kaempferia galanga L.) เพื่อใช้ทำน้ำหอมไปวัด และปลูกเทียนกิ่ง(Lawsonia inermis L.)
ไว้หน้าบ้านเพื่อไว้พอกหัวแม่มือที่มีอาการฟกช้ำจากการดำนา เป็นต้น
ความหลากหลายทางชีวภาพในอาหาร
          อาหารไทยมีชื่อเสียงเป็นที่นิยมทั่วโลกและมีเอกลักษณ์โดดเด่นเพราะความแตกต่างหลากหลายในรสชาด กลิ่นสีสัน และรูปลักษณะ ทั้งนี้เนื่องความหลากหลายทางชีวภาพของประเทศไทย
  • ข้าว ข้าวไทย มีหลายสายพันธุ์ มีรสชาติ ความอ่อนนุ่ม ความเหนียวที่แตกต่างทำให้คนไทยได้เลือกรับประทาน ทั้งข้าวเหนียว
    และข้าวเจ้าตามความพึ่งพอใจ ข้าวเหนียวมาก ได้แก่ ข้าวเหนียวสันป่าตอง ข้าวเหนียวอุบล ข้าวเหนียวนุ่ม ได้แก่ ข้าวขาวดอกมะลิ ข้าวเจ้าหอมคลองหลวง ข้าวเจ้าหอมสุพรรณบุรี ข้าวอ่อนร่วมแต่ไม่แข็งได้แก่ ข้าวขาตาแห้ง ข้าวขาวปากหม้อ 148 ข้าวร่วมและแข็ง ได้แก่ ข้าวเสาไห้ ข้าวเหลืองประทิว ข้าวเฉี้ยงพัทลุง
  • ผัก พืชผักพื้นเมืองจากทุกภาคของประเทศไทยมีมากกว่า 300 ชนิด ทำให้คนไทยสามารถเลือกรับประทานได้ตามรสนิยม
    ตามฤดูกาลและตามความปรารถนาของร่างกาย
  • เครื่องเทศ  เครื่องเทศจากพืชไม่น้อยกว่า 50 ชนิด มีน้ำมันหอมระเหยซึ่งให้กลิ่นและรสชาติที่บ่งบอกความเป็นอาหารไทย
    เครื่องเทศแห้ง เช่น พริกไทย (Piper nigrum L.) ขิง (Zingiber officinale Roscoe) เร่ว (Amomum xanthioides Wall.)  กระวาน (Amomum testaceum Ridl.) กานพลู (Syzygium caryophyllus Bullock & Harrison) ขมิ้น (Curcuma longa L.) เป็นต้น
  • ผลไม้ ผลไม้มีประมาณ 400 ชนิด เป็นไม้ปลูกประมาณ 120 ชนิด ไม้ป่าประมาณ 280 ชนิด และมีความแตกต่างหลากหลาย
    ตามฤดูกาล ไม้ผลเศรษฐกิจ เช่น ลองกอง (Aglaia dookkoo Griff.) กล้วย (Musa spp.) ทุเรียนซึ่งมีไม่น้อยกว่า 10 พันธุ์มะม่วง (Mangifer indica L.) ลำไย (Dimocarpus longan Lour.) มังคุด (Garcinia mangostana L.) เป็นต้น
ความหลากหลายทางชีวภาพในยาและการรักษาโรค
          ประเทศไทยมีพืชสมุนไพรที่เคยใช้ผลิตเป็นยาแผนโบราณกว่า 1,000 ชนิด การแพทย์พื้นบ้านและการใช้พืชสมุนไพรได้สืบทอด
และสั่งสมอยู่ในสังคมไทยนานนับพันปี คนไทยทั่วไปมักมีความรู้พื้นบ้านในการรักษาโรคและอาการต่างๆ สมุนไพรที่ใช้มากในตำรับ
ยาสมุนไพรไทย เช่น เหง้าขิง (Zingiber officinale Roscoe ) เปราะหอม (Kaempferia galaga L.) รากระย่อม (Rauvolfia serpentina Benth. ex Kurz) เมล็ดพุงทะลาย (Scaphium macropodum Beaumee) เกสรบัวหลวง (Nelumbo nucifera Gaertn.) เป็นต้น