ชาวเขา

ชาวเขา หมายถึง กลุ่มชนที่มีวัฒนธรรมประเพณีและภาษาพูดเป็นของตนเอง อาศัยอยู่บนภูเขา  มีอาชีพและรายได้จากการเกษตรเป็นหลัก  ลักษณะด้านครอบครัว  เครือญาติและชุมชนระดับหมู่บ้านของแต่ละเผ่ามีเอกลักษณ์ของตน  ซึ่งแตกต่างกันทุกเผ่ายังคงนับถือผีที่สืบทอดมาจากบรรพบุรุษเป็นส่วนมาก  และการแต่งงาน ก็ยังนิยมแต่งงานกันกับคนในเผ่าของตนเองมากกว่าแต่งกับคนนอกเผ่า

หน่วยงานราชการได้ให้คำจำกัดความ “ชาวเขา”  หมายถึงบุคคลที่อยู่ใน  9 เผ่า คือ กะเหรี่ยง  แม้ว  เย้า  มูเซอ  ลีซอ  อีก้อ  ลัวะ  ขมุ  และถิ่น  ส่วนเผ่าอื่น ๆ ไม่ถือว่าเป็นชาวเขา  สำหรับชนเผ่าอื่นๆ เช่น ผีตองเหลือง  ปะหล่อง  ปางตอง  คะฉิ่น ไทยใหญ่ มอญ  จีนฮ่อ ฯลฯ  กลุ่มชนเหล่านี้ถูก เรียกว่า ชนกลุ่มน้อย (Minotity Group)  หรือกลุ่มชาติพันธุ์ (Ethnic Group)  อย่างไรก็ตาม นักวิชาการ ด้านมนุษยวิทยาบางท่าน ก็มีความเห็นว่าผีตองเหลือง  ปะหล่องและปางตอง  น่าจะจัดอยู่ในกลุ่มชนที่เรียกว่า “ชาวเขา”  เนื่องจากมีความเจริญในระดับเผ่าพันธุ์เท่านั้น

ประเพณีและวัฒนธรรมของชนชาวเขาจะแตกต่างกันในแต่ละเผ่า แต่ในภาพรวมแล้วจะมีความคล้ายคลึงกันอยู่ไม่น้อย เช่น ในเรื่องลัทธิความเชื่อ และการทำมาหากิน ซึ่งชาวเขา ส่วนมากคือกลุ่มคนเร่ร่อน หาที่ทำกินไปเรื่อยๆโดยการตัดไม้ทำลายป่า ปลุกพืชต้องห้าม คือฝิ่น ทำไร่เลื่อนลอย เช่น ข้าวโพด ข้าวไร่ พอดินจืด ก็จะพากันย้ายไปหาที่ทำกินแห่งใหม่ ทำให้ต้องสูญเสียทรัพยากรป่าไม้ไปเป็นจำนวนมาก

ปัจจุบัน มีชาวเขาอยู่ในประเทศไทยประมาณ 400,000 คน มีกะเหรี่ยงเป็นชาวเขากลุ่มใหญ่ที่สุดคือมีถึง 200,000 คน (ร้อยละ 52.80 ของประชากรชาวเขา) ชาวเขาที่อาศัย อยู่ในประเทศไทยมี 2 กลุ่ม คือ กลุ่มที่อาศัยอยู่ในประเทศไทยมาก่อนชนชาติไทย และ กลุ่มที่อพยพเข้ามาหลังชนชาติไทย

นักมนุษยวิทยา ชื่อกอร์ดอน แบ่งชาวเขาในไทยออกเป็น 2 กลุ่ม คือ

• กลุ่มเอเชียตะวันออก [Austro Asiatic] มีทิศทางการอพยพจากใต้ขึ้นเหนือ และอาศัยอยู่ในประเทศไทยก่อนชนชาติไทยจะอพยพลงมาตั้งอาณาจักร ได้แก่ ละว้า ขมุ ฮ่อ ถิ่น และผีตองเหลือง
• กลุ่มจีน - ทิเบต [Sino-Tebetan Stock] ที่มีทิศทางการอพยพจากเหนือลงมาใต้ คือ อพยพลงมาจากจีน พม่า ลาว เข้าสู่ประเทศไทย หลังจากที่ชนชาติไทย ได้ตั้งอาณาจักรขึ้นมาแล้ว และกลุ่มนี้ยังแบ่งได้เป็นกลุ่มย่อยอีก 2 กลุ่มคือ
  • กลุ่มทิเบต - พม่า [Tibeto - Berman] ได้แก่ เผ่าอีก้อ มูเซอ กะเหรี่ยง
  • กลุ่มจีนเดิม [Main Chinase] ได้แก่ เผ่าแม้ว และเย้า

การกระจายตัวของชาวเขา

• ภาคเหนือตอนบน เป็นภูมิภาคที่ชาวเขาอาศัยอยู่มากที่สุด เพราะมีสภาพภูมิอากาศ หนาวเย็น มีเทือกเขาสลับซับซ้อนมากมาย สามารถปลูกฝิ่นได้ง่าย และสะดวกต่อการซื้อ ขายฝิ่น ได้แก่ เชียงใหม่ เชียงราย แม่ฮ่องสอน น่าน ลำพูน แพร่ พะเยา และลำปาง
• ภาคเหนือตอนล่าง ได้แก่ ตาก สุโขทัย เพชรบูรณ์ พิษณุโลก และกำแพงเพชร โดย 2 ใน 3 ของจำนวนชาวเขาในส่วนนี้ เป็นชาวเขาเผ่ากะเหรี่ยง ในจังหวัดตาก
• ภาคกลางตอนบนและภาคตะวันตก มีชาวเขาอาศัยอยู่ใน 7 จังหวัดคือ กาญจนบุรี อุทัยธานี ราชบุรี เพชรบุรี สุพรรณบุรี ประจวบคีรีขันธ์ และนครสวรรค์ ร้อยละ 95 เป็น ชาวเขาเผ่ากะเหรี่ยง

นอกจากนี้ ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือคือที่จังหวัดเลย เป็นจังหวัดเดียวที่มีชาวเขาอาศัย อยู่ ซึ่งเป็นชาวเขาเผ่าแม้วที่อพยพหนีภัยมาจากประเทศลาว จากการกระจายตัวของชาวเขา พบว่ามากกว่าครึ่งหนึ่งของชาวเขาในประเทศไทย เป็นชาวเขาเผ่ากะเหรี่ยง ซึ่งมีประชากร รวมประมาณ 200,000 คน จากจำนวนประชากรชาวเขาทั้งสิ้นประมาณ 400,000 คน ทั่วประเทศ

ชาวเขาเผ่าอื่นๆ ที่สำคัญได้แก่ แม้ว มูเซอ เย้า อ่าข่า(อีก้อ) และลีซอ โดยจะกล่าวถึงชาวเขาเผ่า ที่สำคัญ 6 เผ่า  ดังนี้

• กะเหรี่ยง [Karen]

• แม้วหรือม้ง [Hmong]

• มูเซอ [Lahu] (พรานป่า)
• เย้า [Yao]
  
• อีก้อ [Akha] เรียกตัวเองว่า อาข่า

• ลีซอ [Lisu]

จำนวนประชากร

สถิติประชากรที่อาศัยอยู่ในชุมชนบนพื้นที่สูงของประเทศไทย ปี พ.ศ.2545 (กรมพัฒนาสังคมและสวัสดิการ, 2545 :11) ในพื้นที่ 20 จังหวัด จำแนกเป็นชาวเขา จำนวน 10 เผ่า มีจำนวน 923,257 คน  164,637 หลังคาเรือน 186,413 ครอบครัว 3,422 กลุ่มบ้านเผ่ากะเหรี่ยง ประชากรมากที่สุด จำนวน 438,131 คน

ตารางแสดงประชากรชาวเขา

ข้อมูลกลางประชากรชาวเขา และชุมชนบนพื้นที่สูง 20 จังหวัด ในประเทศไทย พ.ศ.2540-2541

อ้างอิง : ศูนย์พัฒนาสังคม หน่วยที่ 43 จังหวัดแม่ฮ่องสอน (http://www.mhsdc.org/interest1.htm)