ระบบนิเวศภูเขาที่กระจายตามภูมิภาคต่างๆ ของประเทศไทย

ประเทศไทย ระบบนิเวศภูเขาจะเกิดอยู่บนภูเขาสูง ตั้งแต่ 1,000 เมตรขึ้นไป โดยเฉพาะภาคเหนือ มาถึงภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ลงไปถึงภาคใต้ 1

  • ภาคเหนือ

มีลักษณะภูมิประเทศเป็นพื้นที่สูงของทิวเขาที่มีระดับความสูงต่ำลดหลั่นกันทั่วทั้งภาค มีทิวเขาหลัก 4 ทิว คือ ทิวเขาแดนลาว ทิวเขาถนนธงชัย ทิวเขาผีปันน้ำ และทิวเขาหลวงพระบางประกอบด้วยยอดดอยสูงต่ำมากมาย ที่มีความสูงอยู่ในระดับ 1,200 ถึงกว่า 2,000 เมตร จากระดับความสูงจากน้ำทะเลปานกลาง ยอดดอยบน ทิวเขาถนนธงชัย ได้แก่ ดอยอินทนนท์ สูง 2,580 เมตร อยู่บนทิวตะวันออก เป็นยอดที่สูงที่สุดของ ประเทศไทย สันดอยหลวง (1,918 เมตร) ดอยขุนห้วยโป่ง (1,912 เมตร) ดอนลาน (1,908 เมตร) ยอดดอยบนทิวเขาแดนลาว ได้แก่ ดอยอ่างขาง (1,918 เมตร) ดอนถ้วย (1,823 เมตร) ดอยตุง (1,364 เมตร) ยอดดอยบนทิวเขาผีปันน้ำ ได้แก่ ดอยผีปันน้ำ (1,872 เมตร) ภูลังกา (1,693 เมตร) พื้นที่ยอดเขาและทิวเขาเหล่านี้ ปกคลุมด้วยพื้นที่ป่าไม้อุดมสมบูรณ์ที่สุด ของประเทศและเป็นแหล่งต้นน้ำสำคัญของแม่น้ำสายหลัก

สถานภาพและความหลากหลายทางชีวภาพ

    • ป่าเต็งรัง ชนิดไม้ส่วนใหญ่ประกอบด้วย เต็ง รัง เหียง พลวง พันธุ์ไม้ที่พบได้แก่ สัก ตะแบก ประดู่ แดง มะเกิ้ม สมอไทย กาสามปีก สลีนก กระบก ซ้อ นอกจากนี้ยังมีไผ่ชนิดต่างๆ พืชอิงอาศัย เช่น เอื้องช้างกระ เอื้องขี้หมา ส่วนพืชพื้นล่างส่วนใหญ่จะเป็นพวกไม้พุ่ม หญ้าคา หญ้าแฝก หญ้าชนิดอื่นๆ ไม้เถา และพืชล้มลุกชนิดต่างๆ
    • ป่าดิบแล้ง พันธุ์ไม้ที่พบได้แก่ ยางปาย ยางแดง ยางนา ตะเคียนทอง ก่อเดือย ก่อหยุม ก่อลิ้ม ประดู่ส้ม
    • ป่าดิบเขาตอนล่าง พันธุ์ไม้เด่นที่พบได้แก่ สนสามใบ สารภีดอย เหมือดคนตัวผู้ ก่อแป้น ก่อใบเลื่อม
    • ป่าดิบเขาตอนบน กุหลาบพันปีสีแดง ซึ่งเป็นสายพันธุ์ที่พบเฉพาะบนยอดดอยอินทนนท์เท่านั้น
    • เป็นแหล่งของสัตว์ป่าที่หายาก และมีอยู่เฉพาะถิ่นอยู่หลายชนิด ที่สำคัญได้แก่ หนูหญ้าดอย กระท่าง เต่าปูลู นกศิวะหางสีน้ำตาล นกปีกสั้นสีนำเงิน นกกระจิ๊ดคอสีเทา และนกกินปลีหางยาว 2

  • ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ

มีลักษณะภูมิประเทศเป็นพื้นที่กว้างมีความสูงจากระดับน้ำทะเลปานกลางมากกว่า 100 เมตร มีความต่างของ ระดับพื้นที่ไม่มาก ด้านตะวันตกเป็นพื้นที่ทิวเขาเพชรบูรณ์และทิวเขาพังเหยเรียงตัวกันอยู่ เชื่อมต่อมาจาก ทิวเขาหลวงพระบางทางตอนเหนือ มียอดเขาที่สำคัญได้แก่ ยอดเสลี่ยงตาถาด (1,242 เมตร) แปปันน้ำ (1,201 เมตร) ผาลอย (1,135 เมตร) ภูขวาง (1,020 เมตร) ด้านใต้เป็นทิวเขาสันกำแพงและ ทิวเขาพนมดงรัก ส่วนด้านตะวันออกตอนบนเป็นส่วนของทิวเขาภูพาน มียอดภูที่สำคัญ ได้แก่ ภูเกษตร (996 เมตร) ภูแลนคา (963 เมตร) ภูกระแต (802 เมตร) ภูสันตาแสง (666 เมตร) ภูพานคำ (564 เมตร) ภูกุมข้าว (545 เมตร) ในพื้นที่ที่อยู่ใกล้ทิวเขาเป็นพื้นที่ป่าที่อุดมสมบูรณ์และเป็นต้นน้ำหล่อเลี้ยง พื้นที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ

สถานภาพและความหลากหลายทางชีวภาพ

    • ป่าเบญจพรรณ พันธุ์ไม้ที่พบโดยทั่วไปได้แก่ ตะแบก ประดู่ มะค่าโมง ตีนนก ไม้ไผ่
    • ป่าดิบแล้ง ี่ พันธุ์ไม้ที่พบได้แก่ ไทร ตะแบก ประดู่ ตะเคียน ฯลฯ สำหรับไม้พื้นล่างจะพบไม้พุ่มและลูกไม้ป่าขึ้นอยู่อย่างหนาแน่น
    • ป่าเต็งรัง พันธุ์ไม้ที่พบโดยทั่วไปได้แก่ เหียง เต็ง รัง พะยอม รักใหญ่ ส้าน ฯลฯ ไม้พื้นล่างจะพบไผ่เพ็ก กระเจียวขาว ซึ่งเป็นไม้ประจำถิ่นขึ้นอยู่เป็นกลุ่มๆ ทั่วไป
    • ป่าทุ่งหญ้า เป็นป่าทุ่งหญ้าคาและท่งหญ้าเพ็ก 3

 

  • ภาคตะวันออก

มีลักษณะภูมิประเทศเป็นหินทรายและทิวเขาหินทราย ทางด้านตะวันตกและตะวันตกเฉียงเหนือเป็นแนวรอยต่อ ลงมาจากทิวเขาเพชรบูรณ์และเขาพังเหย ต่อเนื่องสู่ทิวขาดงพญาเย็น มียอดที่สำคัญได้แก่ เขาเขียว (1,292 เมตร) เขาฟ้าผ่า (1,071 เมตร) ทางด้านใต้เป็นแนวทิวเขาต่อเนื่องมาจากทิวเขาดงพญาเย็นเป็นเขตทิวเขา สูงต่ำ วางตัวตามแนวยาวต่อเนื่องกับทิวเขาสันกำแพงและทิวเขาพนมดงรัก มียอดที่สำคัญได้แก่ เขาแหลม (1,326 เมตร) เขาละมั่ง (992 เมตร) เขาพนมดงรัก (740 เมตร) เขาพนมโนนอาว (671 เมตร) เขาพนมสะเลา (610 เมตร) เขาพนมสวาย (600 เมตร) พื้นที่ส่วนหนึ่งยังคงมีป่าไม้อุดมสมบูรณ์ ส่วนใหญ่ เป็นป่าผลัดใบที่เป็นป่าเต็งรัง หรือป่าเบญจพรรณแบบเปิด

สถานภาพและความหลากหลายทางชีวภาพ

    • ป่าเบญจพรรณ ชนิดไม้ที่พบ ได้แก่ อินทรชิต แคยอดดำ แดง สมอพิเภก สะทิบ กาสามปีก เปล้าใหญ่ ลาย หว้า ลูกดิ่ง 4

 

  • ภาคตะวันตกเฉียงใต้

พื้นที่ส่วนใหญ่เป็นทิวเขาสลับซับซ้อนของทิวเขาตะนาวศรี ปกคลุมด้วยป่าไม้ที่อุดมสมบูรณ์ มีความอุดม สมบูรณ์ของพื้นที่ป่าไม้ และธรรมชาติสมบูรณ์มากที่สุดแห่งหนึ่งของประเทศ พื้นที่ราบด้านตะวันออก ส่วนใหญ่เป็นเขตเงาฝนของทิวเขาตะนาวศรี ทำให้พื้นที่เป็นป่าดิบแล้ง

  • ภาคกลาง

พื้นที่ทั้งภาคเป็นที่ราบลุ่มกว้างใหญ่และที่ชุ่มน้ำ พื้นที่ป่าตามธรรมชาติมีเหลือน้อย บางตอนมีกลุ่มภูเขาหินปูน อยู่กระจัดกระจาย เป็นพื้นที่ป่าดิบแล้ง ป่าเบญจพรรณและป่าไผ่แบบผสม

  • ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ

เป็นที่ราบลอนคลื่นมีภูเขาสูงอยู่ในตอนกลาง คือ ทิวเขาจันทบุรี เป็นแหล่งต้นน้ำของแม่น้ำสายสำคัญ ของภาค ยอดที่สูงที่สุดของทิวเขาคือ ยอดเขาสอยดาวใต้สูง 1,640 เมตร พื้นที่ส่วนใหญ่เป็นป่าดิบ และป่าดิบเขา ส่วนด้านตะวันออกเฉียงใต้คือ ทิวเขาบรรทัดทอดตัวตามแนวยาวไปสิ้นสุดที่แหลมสารพัดพิษ

  • ภาคใต้

พื้นที่ตั้งอยู่ตอนเหนือของคาบสมุทรมลายู เป็นพื้นที่ราบขนาบด้วยฝั่งทะเลทั้งสองด้าน ตอนกลางของภาค มีกลุ่มทิวเขาภูเก็ต ทิวเขานครศรีธรรมราช มียอดเขาที่สำคัญได้แก่ เขาหลวง (1,835 เมตร) เขาหนอง (1,350 เมตร) เขาช่องลมใต้ (1,123 เมตร) และทิวเขาบรรทัด มียอดที่สำคัญได้แก่ เขาตาบาด (836 เมตร) เขาทับกระได (713 เมตร) ส่วนทิวเขาสันกาลาคีรีอยู่บริเวณตอนใต้ของภาค มียอดเขาที่สำคัญได้แก่ เขาฮูลูติติปาซา (1,535 เมตร) เขาฮันกูส (1,415 เมตร) เขาลาตาปาปารัง (1,100 เมตร) มีลักษณะ ภูมิประเทศและภูมิอากาศแบบคาบสมุทรแบบคาบสมุทรทำให้ป่าไม้ส่วนใหญ่เป็นป่าดงดิบชื้นระดับต่ำ

สถานภาพและความหลากหลายทางชีวภาพ

    • ป่าดงดิบชื้น ส่วนใหญ่เป็นพืชในตระกูลยางได้แก่ ตะเคียนทอง ไข่เขียว สำหรับพันธุ์พืชที่หายากได้แก่ เต่าร้างยักษ์ รวมทั้งหวายชนิดต่างๆ ได้แก่ หวายหอม หวายไม้เท้า หวายแส้ม้า และพืชสำคัญที่เป็นพืชประจำถิ่นประเทศไทย พบเฉพาะถิ่นที่จังหวัดนครศรีธรรมราช ในเขตอุทยานแห่งชาติเขาหลวงคือ กุหลาบป่า 5

 

ระบบนิเวศภูเขาของประเทศไทยที่จัดเป็นพื้นที่ที่ความหลากหลายทางชีวภาพสูง

รายชื่อ

จังหวัด

เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเชียงดาว

เชียงใหม่

เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าภูหลวง

เลย

เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาสอยดาว

จันทบุรี

ระนอง
เชียงใหม่

อุทยานแห่งชาติดอยสุเทพ-ปุย

เชียงใหม่

อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ (เขาเขียว)

นครราชสีมา

อุทยานแห่งชาติเขาหลวง

นครศรีธรรมราช

อุทยานแห่งชาติทองผาภูม

กาญจนบุรี

อุทยานแห่งชาติดอยอินทนนท์

เชียงใหม่

อุทยานแห่งชาติคลองวังเจ้า (เขาเย็น)

กำแพงเพชร

อุทยานแห่งชาติแม่วงค์(เขาโมโกจู)

กำแพงเพชร

อุทยานแห่งชาติภูหินร่องกล้า

พิษณุโลก

อุทยานแห่งชาติเขาสามร้อยยอด

ประจวบคีรีขันธ์

อุทยานแห่งชาติภูกระดึง

เลย

อุทยานแห่งชาติเขาแหลม

กาญจนบุรี

อุทยานแห่งชาติดอยเวียงผา

เชียงใหม่

วนอุทยานทุ่งบัวตอง (ดอยแม่อุคอ)

แม่ฮ่องสอน

อ้างอิง : 1 กรมวิชาการเกษตร.2550.พรรณไม้แห่งแผ่นดิน  เฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เนื่องในโอกาสมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา 80 พรรษา 5 ธันวาคม 2550

2 กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่าและพันธุ์พืช

3 กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่าและพันธุ์พืช