ศูนย์ศึกษาธรรมชาติกองทัพบก (บางปู) เฉลิมพระเกียรติ 72 พรรษา มหาราชินี

ศูนย์ศึกษาธรรมชาติกองทัพบก (บางปู) เฉลิมพระเกียรติ 72 พรรษา มหาราชินี เป็นพื้นที่เครือข่ายนกน้ำอพยพ ภายใต้โครงการความร่วมมือพันธมิตรสำหรับการอนุรักษ์นกน้ำอพยพและการใช้ประโยชน์
ถิ่นที่อยู่อาศัยของนกน้ำอพยพอย่างยั่งยืนในเส้นทางการบินเอเชียตะวันออก – ออสเตรเลีย (EAAFP) แห่งที่ 4 ของประเทศไทย (ลำดับที่ 157 ของ EAAFP) โดยได้รับการประกาศรับรองการขึ้นทะเบียน
เมื่อวันที่ 28 มีนาคม 2568

ที่ตั้งและขอบเขต

ขอบเขตของพื้นที่เครือข่ายนกน้ำอพยพศูนย์ศึกษาธรรมชาติกองทัพบก (บางปู) เฉลิมพระเกียรติ 72 พรรษา มหาราชินี มีขนาด 201 เฮกตาร์ (ประมาณ 1,256.25 ไร่) ครอบคลุมพื้นที่บนบก ป่าชายเลน
ไปจนถึงในทะเล ประกอบด้วยระบบนิเวศสำคัญ เช่น ป่าชายเลน หาดโคลน พื้นที่ชุ่มน้ำทะเลและชายฝั่ง เป็นต้น

สถานภาพทางกายภาพ

ความหลากหลายของพืช
จากการบันทึกไว้มีทั้งหมด 66 ชนิด โดยพืชที่พบมากที่สุด คือ แสมทะเล แสมยาว และโกงกาง

ความหลากหลายของสัตว์
นกมากกว่า 300 ชนิดพันธ์ (ในฤดูกาลอพยพ) ปลา 21 ชนิด สัตว์เลื้อยคลาน 18 ชนิด สัตว์ขาปล้อง 381 ชนิด

การบริหารจัดการศูนย์ศึกษาธรรมชาติฯ          

• การปรับปรุงพื้นที่ให้เป็นแหล่งพักอาศัยของนกอพยพ : การพัฒนาพื้นที่ลุ่มน้ำเค็มเป็นประจำทุกปี เพื่อให้เหมาะสมแก่การอยู่อาศัยและหากินของนกน้ำ การดำเนินการในแต่ละปี นำต้นไม้ที่เกิดในบึงออก เพื่อให้เป็นบึงที่มีน้ำเป็นบริเวณกว้าง และทำระบบการไหลเวียนน้ำให้ไหลได้ตลอดเวลา
• การสำรวจและนับนกช่วงฤดูอพยพ : การสำรวจและนับนกประจำปี (Asian Waterbird Census : Big Day) ร่วมกับสมาคมอนุรักษ์นกและธรรมชาติแห่งประเทศไทย โดยการสนับสนุนการสำรวจชนิดนกและประชากรของกลุ่มนกในพื้นที่ของสถานตากอากาศบางปู เพื่อเป็นฐานข้อมูลร่วมกันทั้งของประเทศและของโลก (E -Bird) ประชากรนกที่พบมากที่สุด คือ นกนางนวลธรรมดา มีจำนวนสูงสุดในปี 2561 และเป็นนกที่พบได้มากที่สุดในบางปู รองลงมา คือ นกปกแอ่นหางดำ และนกหัวโตหลังจุดสีทอง (มีจำนวนสูงสุดเมื่อปี 2559) เป็นข้อมูลที่ทางศูนย์แชร์ลงใน ebird และนำข้อมูลมาใช้ประโยชน์
• การตรวจหาเชื้อโรคของนกนางนวล : ร่วมกับศูนย์เฝ้าระวังและติดตามโรคจากสัตว์ป่า สัตว์ต่างถิ่น และสัตว์อพยพ คณะสัตวแพทย์ศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล และสถานตากอากาศบางปู ตรวจหาเชื้อโรคของนกนางนวล โดยใช้วิธีการสุ่มตรวจ บริเวณสะพานสุขตา เป็นระยะเวลา 2 วัน ผลการสุ่มตรวจของปี พ.ศ. 2565 ไม่พบเชื้อโรคที่ส่งผลต่อสุขภาพมนุษย์
• การช่วยเหลือนกบาดเจ็บ : ช่วงฤดูนกพยพจะมีนกนางนวลธรรมดา และนกอื่นๆที่ได้รับบาดเจ็บและถูกนำส่งมาที่ศูนย์จะเป็นจุดพักนกที่ได้รับบาดเจ็บ ประเมินอาการเบื้องต้นและส่งต่อไปยังหน่วยงานที่เกี่ยวข้องทำการรักษาต่อไป